Κέντρο Ζεν Sotoji

Επισκεφθείτε την καινούργια ιστοσελίδα μας

OPEN MIND]]> Αρχική http://www.zengreece.com/index.php?itemid=18 Wed, 28 Sep 2005 11:54:55 +0300 http://www.zengreece.com/index.php?itemid=17 Οι πρώτες επαφές του ΖΕΝ με τον δυτικό κόσμο έγιναν στα τέλη του 19ου αιώνα μέσω γιαπωνέζων ιερέων ΖΕΝ, οι οποίοι στάλθηκαν στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ για να καλύψουν τις θρησκευτικές ανάγκες των γιαπωνέζικων κοινοτήτων που είχαν αρχίσει να δημιουργούνται εκεί. Η ανταπόκριση και το ενδιαφέρον των δυτικών εκείνης της εποχής για την εξωτική θρησκεία του ΖΕΝ ήταν πολύ μικρό, και περιορίστηκε σε ατομικές περιπτώσεις.
Θα έπρεπε να περάσουν αρκετές δεκαετίες για να δούμε πιο μαζικές και ένθερμες εκφράσεις ενδιαφέροντος, στις οποίες συνέβαλαν αποφασιστικά δύο παράγοντες: ο πρώτος, ήταν το πνεύμα της πνευματικής αναζήτησης που άρχισε να δυναμώνει αισθητά μετά τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο σε Ευρώπη και Αμερική, και ο δεύτερος, ο ερχομός κάποιων ιδιαίτερα αξιόλογων αντιπροσώπων του ΖΕΝ στη Δύση.

Ένας απ' αυτούς, ο οποίος σφράγισε με τα γραπτά του την επαφή του δυτικού κόσμου με την παράδοση του ΖΕΝ, ήταν ο πολυγραφότατος D.T. Suzuki. Παρ' ότι ο ίδιος δεν ήταν ιερέας του ΖΕΝ, κατάφερε συνδυάζοντας την προσωπική εμπειρία του από το ΖΕΝ με την διανοητική κατανόηση των αρχών του, να κινήσει το ενδιαφέρον των δυτικών, οι οποίοι κορεσμένοι από τον υλισμό της καθημερινής τους ζωής αναζητούσαν τις πηγές της πνευματικότητας στην Ανατολή. Τα γραπτά του επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό την γενιά των Beatniks, η οποία έδειξε αμέσως μεγάλο ενδιαφέρον για την εικονοκλαστική και διαισθητική προσέγγιση του ΖΕΝ.

Όμως, η αληθινή άνθιση του ΖΕΝ στη Δύση πραγματοποιείται στις δεκαετίες ΄60 και ΄70, όπου έχουμε έναν υπέροχο συνδυασμό αυξημένου ενδιαφέροντος των νέων ανθρώπων και παρουσίας έμπειρων γιαπωνέζων δασκάλων του ΖΕΝ, κυρίως στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ. Τα ονόματα που θα σφραγίσουν την οργανωμένη παρουσία του ΖΕΝ στη Δύση είναι του ιδρυτού του Κέντρου του Σαν Φρανσίσκο Shunryu Suzuki Roshi, και του κέντρου του Λος Άντζελες Taizen Maezumi Roshi. Στην Ευρώπη, είναι ο Taisen Deshimaru που θα μεταφέρει την φλόγα του ΖΕΝ από την Ιαπωνία.

Παρ' ότι η ανταπόκριση και το ενδιαφέρον των ανθρώπων ήταν αρκετά μεγάλη εκείνη την εποχή, συνυπήρχαν με μια εξ' ίσου μεγάλη ανωριμότητα σε θέματα του πνευματικού χώρου. Οι περισσότεροι ενδιαφερόμενοι δεν ήταν σε θέση να διακρίνουν αν το ΖΕΝ ήταν γι' αυτούς ένας δρόμος πνευματικής πραγμάτωσης ή ένας τρόπος κάλυψης των προσωπικών ψυχολογικών προβλημάτων τους. Αυτό βέβαια δεν συνέβαινε μόνο με το ΖΕΝ, αλλά με όλες τις Ανατολικές μορφές πνευματικότητας που είχαν κατακλύσει τη Δύση εκείνη την εποχή.

Έτσι, ένας γνωστός Βουδιστής Δάσκαλος της εποχής, ο Chogyam Trungpa, αφιέρωσε πολλές ομιλίες στην προσπάθεια του να διαχωρίσει την πνευματικότητα από τον "πνευματικό υλισμό" που κυριαρχούσε στην στάση των περισσοτέρων. Αντί να εργάζονται στα πλαίσια μιας σοβαρής ψυχοθεραπείας, προσπαθούσαν να χρησιμοποιήσουν πνευματικές φόρμες όπως του ΖΕΝ, για να διαφύγουν ή να καλύψουν τα προσωπικά τους προβλήματα. Πρόκειται βέβαια για ένα φαινόμενο που δεν ήταν αποκλειστικά της εποχής στην οποία αναφερόμαστε, αλλά που χαρακτηρίζει κάθε εποχή και φυσικά τη δική μας. Ποια είναι η πρόθεσή μας στην ενασχόλησή μας με το πνευματικό; Πόσο είμαστε ενήμεροι και εργαζόμαστε πάνω στις "ατέλειωτες υποθέσεις" της ζωής μας; Πόσο ασχολούμαστε με τα ψυχολογικά τραύματα που φέρνουμε μέσα μας ακόμη κι από την παιδική μας ηλικία;

Η ανωριμότητα που χαρακτήριζε την εποχή της μεγάλης έξαρσης του ΖΕΝ στη Δύση, είχε τις συνέπειες που ήταν φυσικό να έχει. Πολλά κέντρα κλονιστήκανε από συμπεριφορές δασκάλων ή προχωρημένων μαθητών, που κάθε άλλο παρά πνευματική ωριμότητα και εξέλιξη φανερώνανε. Όμως, ακόμη κι αυτό ήταν μια αναγκαία φάση στην όλη διαδικασία της εξέλιξης και της σταδιακής ωρίμανσης. Σιγά-σιγά, το γιαπωνέζικο ΖΕΝ άρχισε να βάζει ρίζες στο έδαφος της Δύσης, και από εξωτική θρησκεία ή δρόμος πνευματικός, άρχισε να γίνεται στάση και τρόπος ζωής, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και τις πραγματικότητες του καινούργιου περιβάλλοντος. Αυτή είναι η φάση της σταδιακής ανάπτυξης του καινούργιου φυτού που προέκυψε από το μπόλιασμα του ΖΕΝ στο δένδρο της Δύσης.

Πρακτικά μιλώντας, το ΖΕΝ αυτή τη στιγμή στη Δύση έχει δύο μορφές: η μία είναι θρησκευτική, και φυσικά μιλάμε για το Βουδιστικό ΖΕΝ, και η άλλη είναι εκείνη του Bonpu ΖΕΝ. Τα περισσότερα κέντρα, μοναστήρια ή ομάδες ΖΕΝ που δραστηριοποιούνται αυτή τη στιγμή, συνδέονται με τον έναν ή τον άλλον τρόπο με το παραδοσιακό Βουδιστικό ΖΕΝ της Ιαπωνίας, της Κίνας ή της Κορέας. Μερικοί δάσκαλοι - Δυτικοί ή Ανατολίτες - δίνουν μεγάλη έμφαση στις παραδοσιακές φόρμες. Άλλοι, λιγότερο. Σε όλες, όμως, τις περιπτώσεις το ΖΕΝ παραμένει μέσα στο Βουδιστικό πλαίσιο. Έστω κι αν κάποιος δεν είναι υποχρεωμένος να γίνει επίσημα Βουδιστής προκειμένου να ασχοληθεί με την πρακτική του ΖΕΝ, θα πρέπει να αποδέχεται σε σημαντικό βαθμό τις αρχές του γιατί αυτές αποτελούν το πλαίσιο της πρακτικής, την στηρίζουν, και αργά ή γρήγορα θα τις "βρει" μπροστά του.

Δυστυχώς, πολλοί θέλουν να ασχοληθούν ή λένε ότι ασχολούνται με το παραδοσιακό ΖΕΝ χωρίς να έχουν καμιά συμπάθεια ή αποδοχή των Βουδιστικών διδασκαλιών. Αυτό δεν είναι παρά άλλο ένα σημάδι της ανωριμότητας του τρόπου προσέγγισης. Το ΖΕΝ που ασκείται ως δρόμος φώτισης και πραγμάτωσης του εαυτού, είναι το ΖΕΝ που ξεπηδάει πάντα φρέσκο από την αρμονική σύνθεση του Βουδιστικού και Ταοϊστικού πνεύματος, όπως έγινε πολλούς αιώνες πριν στην Κίνα.

Όμως, υπάρχει και το Bonpu ΖΕΝ, το οποίο έχει μεγάλη άνθιση όχι μόνο στη Δύση, αλλά και σε μια παραδοσιακά Βουδιστική χώρα όπως η Ιαπωνία. Όπως είπαμε πιο πάνω, Bonpu ΖΕΝ είναι το ΖΕΝ του "συνηθισμένου ανθρώπου της καθημερινής ζωής", ο οποίος δεν επιζητά απαραίτητα την φώτιση και την πραγμάτωση της αληθινής του φύσης. Είναι το ΖΕΝ που ασκείται για καλύτερη ψυχο-σωματική υγεία και για καλύτερη κατανόηση του εαυτού. Σ' αυτή τη μορφή ΖΕΝ, το μόνο ουσιώδες είναι η εξάσκηση του διαλογισμού - του ζαζέν - με συνέπεια και επιμονή. Δεν υπάρχει Βουδιστικό ούτε κάποιο άλλο θρησκευτικό ή φιλοσοφικό πλαίσιο. Το μόνο πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιείται η εξάσκηση του διαλογισμού είναι αυτό του ανοίγματος, της επίγνωσης και της ευαισθησίας.

Αυτή η μορφή ΖΕΝ έχει σημαντική εξάπλωση στη Δύση, επειδή ικανοποιεί τις ανάγκες των ανθρώπων που δεν αναζητούν απαραίτητα έναν θρησκευτικό δρόμο σ' αυτή τη φάση της ζωής τους. Το Bonpu ZΕΝ είναι το ΖΕΝ που πραγματοποιείται ως μορφή ψυχοθεραπείας ή ως μέθοδος προσωπικής ανάπτυξης. Κυρίως, αποτελεί μια στάση αντιμετώπισης της καθημερινής ζωής χαρακτηριζόμενης από καλλιέργεια της επίγνωσης και βίωση της παρούσας στιγμής. Είναι το ΖΕΝ που μπορεί να συνδυαστεί με δραστηριότητες όπως η "επισκευή της μοτοσικλέτας", η "αναρρίχηση", το "μαγείρεμα", η "κηπουρική", ή ό,τι άλλο μπορεί να γίνει το αντικείμενο του ενδιαφέροντος και της προσοχής μας. Αρκεί βέβαια να υπάρχει πάντοτε η ατομική ή ομαδική εξάσκηση στον διαλογισμό - το ζαζέν. Αυτό είναι η καρδιά του Bonpu ΖΕΝ, ενώ το σώμα του μπορεί να χωρέσει τα πάντα.]]> Το Ζεν στη Δύση http://www.zengreece.com/index.php?itemid=17 Mon, 26 Sep 2005 18:55:10 +0300 Hosshinji: Η Ζωή σε ένα Μοναστήρι ΖΕΝ http://www.zengreece.com/index.php?itemid=16

Μοναστήρι Ζεν

Το μοναστήρι βρίσκεται στο τέλος του χωριού, λίγα μέτρα πριν αρχίσει η πυκνή βλάστηση της γεμάτης πεύκα και σφενδάμους πλαγιάς του λόφου. Πριν περάσουμε ακόμη την είσοδο του, παίρνουμε μια έντονη γεύση της τάξης και της καθαριότητας που χαρακτηρίζει τους εξωτερικούς του χώρους. Τα ξερά φύλλα των δένδρων φαίνεται ότι έχουν πρόσφατα περισυλλεχτεί και τα πέτρινα φαρδιά σκαλιά που οδηγούν στα ενδότερα του μοναστηριού έχουν προσεκτικά σκουπιστεί. Όλα αποπνέουν μια μοναδική αίσθηση ηρεμίας, αρμονίας, ομορφιάς. Η είσοδος στην αυλή του μοναστηριού είναι πράγματι μια ανεπανάληπτη εμπειρία. Όσα κι αν έχει ακούσει ή διαβάσει κανείς για τους κήπους και την αρχιτεκτονική του ΖΕΝ, δεν μπορεί να μην μείνει άναυδος από την απλότητα και την αρμονία που γεύεται με τις αισθήσεις του. Τίποτα το εξαιρετικό, τίποτα το ιδιαίτερα εντυπωσιακό, τίποτα που να τραβάει την προσοχή. Εν τούτοις, η όλη σύνθεση είναι μαγική! Το αληθινό πνεύμα του ΖΕΝ εκφρασμένο σε όλο το μεγαλείο του!

Μετά το υπέροχο αυτό αισθητικό σοκ πρέπει να περάσουμε στο γραφείο του υπεύθυνου για τους ξένους, προκειμένου να καταγραφούμε ως επισκέπτες-μαθητές για μια συγκεκριμένη περίοδο άσκησης, για ένα sesshin. Αφήνουμε τα παπούτσια μας έξω και δεν πρόκειται να τα χρησιμοποιήσουμε καθόλου στους εσωτερικούς χώρους. Εκεί όλα γίνονται με γυμνά πόδια. Λίγες κουβέντες για το καλωσόρισμα, λίγο πράσινο τσάι, καταγραφή στο βιβλίο του μοναστηριού. Ακολουθεί η ενημέρωση για τα πρακτικά θέματα - ύπνος, καθαριότητα, εργασία, άσκηση. Σε λίγες ώρες θα πρέπει να ενταχτούμε στο δυναμικό των μοναχών, οι οποίοι περνούν σιωπηλά δίπλα μας πηγαίνοντας στις δουλειές τους, καλωσορίζοντας μας με μια ευγενική ματιά. Σε ένα μοναστήρι ΖΕΝ δεν υπάρχει χρόνος και χώρος για πολλά λόγια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίοδο της εντατικής άσκησης όπου απαγορεύεται εντελώς κάθε ομιλία. Μέχρι τότε έχουμε διαθέσιμες μερικές ώρες για λίγη κουβέντα και κυρίως για εξερεύνηση των χώρων του μοναστηριού.

Μοναστήρι Ζεν

Το όλο συγκρότημα θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελείται από το κυρίως κτήριο ή Hondo, από το Zendo, όπου οι μοναχοί διαλογίζονται και κοιμούνται το βράδυ, από τα δωμάτια του Ηγούμενου, και τα δωμάτια για τους φιλοξενούμενους. Μέσα στο κυρίως κτήριο περιλαμβάνεται η αίθουσα τελετών ή Dharma Hall και φυσικά η κουζίνα, η οποία έχει όλως ιδιαίτερη σημασία και θέση. Ιδιαίτερα κατά τις περιόδους της εντατικής άσκησης το μοναστήρι λειτουργεί με δύο "καρδιές", το Zendo - όπου πραγματοποιούνται οι ατέλειωτες ώρες του καθιστού διαλογισμού - και η κουζίνα - όπου ετοιμάζονται τα λιτά, άλλα γευστικά και θρεπτικά γεύματα για την σωματική στήριξη και φροντίδα των ασκουμένων. Στο ΖΕΝ δεν υπάρχει ασκητισμός έτσι όπως τον ξέρουμε από την Χριστιανική παράδοση. Υπάρχει συνεχής αναζήτηση της ισορροπίας, έτσι όπως αυτή υπαγορεύεται από τις συνθήκες της κάθε περίστασης και στιγμής. Προσαρμογή στο εδώ και τώρα, και αλλαγή της στάσης από εγω-κεντρική σε ζωή-κεντρική.

Η επίσημη έναρξη του sesshin - της περιόδου εντατικής άσκησης - γίνεται με την συγκέντρωση όλων των συμμετεχόντων στο Dharma Hall - στην αίθουσα της Διδασκαλίας όπου υπάρχει το άγαλμα του Βούδα - και φυσικά με την παρουσία του Sekei Harada Roshi - του Δασκάλου και Ηγούμενου του μοναστηριού. Πράσινο γιαπωνέζικο τσάι προσφέρεται με τελετουργικό τρόπο σε όλους από δύο νεαρούς μοναχούς. Όλα γίνονται μέσα σε απόλυτη σιωπή και ηρεμία, και μόνο ο ελαφρύς ήχος από τα ράσα των μοναχών ακούγεται καθώς σκύβουν και σηκώνονται για να σερβίρουν. Μετά από λίγο ο Roshi απευθύνει έναν σύντομο χαιρετισμό και δίνει το στίγμα του πνεύματος της προσπάθειας που θα πρέπει να χαρακτηρίζει κάθε παρευρισκόμενο στις μέρες που θα ακολουθήσουν. Όλοι οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να "δουν" την αληθινή τους φύση, να πραγματώσουν τον αληθινό τους εαυτό, εάν δοθούν ολόψυχα με θέρμη στην πρακτική. Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει να ισχύει απόλυτη σιωπή, η οποία θα λήξη με το τέλος του sesshin.

Μοναστήρι Ζεν

To πρωινό ξύπνημα γίνεται με τους ήχους απ' το κτύπημα ενός κουδουνιού σαν αυτό που είχαμε στο σχολείο, και που το κτυπούσε ο επιστάτης κρατώντας το στο χέρι και περιφερόμενος στους διαδρόμους για να τον ακούσουν όλοι. Έτσι ακριβώς γίνεται κι εκεί με έναν μοναχό να τρέχει στους διαδρόμους του μοναστηριού και να κουνά δυνατά το κουδούνι στο χέρι του. Δεν είναι ό, τι πιο ευχάριστο για πρωινό ξύπνημα, αλλά είναι σίγουρα αποτελεσματικό. Έγερση στις 3.45, γρήγορο πλύσιμο και τακτοποίηση του στρώματος, και το αργότερο στις 4.15 πρέπει να βρίσκεσαι καθισμένος πάνω στο στρογγυλό γιαπωνέζικο μαξιλάρι - zafu - στη θέση που σου έχει καθοριστεί και η οποία έχει μια ταμπέλα με το όνομα σου γραμμένο στα ιαπωνικά. Μετά από λίγο θα περάσει ο Roshi για την πρωινή επιθεώρηση, όπως λέγεται, κρατώντας στα χέρια του ένα αναμμένο αρωματικό stik που αφήνει πίσω του μια εξαίσια μυρωδιά. Ακούς το θρόισμα απ' τα ράσα του, σηκώνεις τα χέρια σε χαιρετισμό - gassho - μυρίζεις το υπέροχο άρωμα, δεν βλέπεις όμως τίποτα γιατί είσαι ήδη στραμμένος και κοιτάζεις προς τον τοίχο. Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό της Σχολής Soto ZΕΝ, στην οποία η πρακτική του καθιστού διαλογισμού - το Ζαζεν - γίνεται κοιτώντας προς το τοίχο από μια απόσταση περίπου ενός μέτρου. Στην Σχολή Rinzai ZΕΝ οι ασκούμενοι κοιτούν προς το εσωτερικό του δωματίου.

Η κάθε περίοδος καθιστού διαλογισμού διαρκεί 45 λεπτά, ενώ ακολουθεί μια περίοδος βαδιστικού διαλογισμού για 10 λεπτά πριν ξεκινήσει η επόμενη περίοδος καθιστού διαλογισμού. Μπορεί να υπάρχουν δύο, τρεις, τέσσερις ή και περισσότερες διαδοχικές περίοδοι καθιστού διαλογισμού, με ενδιάμεσο βαδιστικό διαλογισμό. Ακόμη και τα γεύματα γίνονται όλα στη θέση και στάση του διαλογισμού και θεωρούνται συνέχιση της προηγούμενης πρακτικής. Συνολική διάρκεια διαλογισμού και γευμάτων ημερησίως, 12 ώρες! Είναι συνεπώς εύκολο να καταλάβει κανείς τι γίνεται με τον πόνο στα πόδια, στα γόνατα, στη μέση και στην πλάτη. Κάποιες στιγμές γίνεται απλά αφόρητος, αλλά δεν υπάρχει διαφυγή. Πρέπει κι αυτός να γίνει μέρος του διαλογισμού, να εστιαστεί η προσοχή πάνω στην σωματική αίσθηση, να μείνει μαζί της, να αναπνεύσει μέσα της, να παρακολουθήσει την τάση του νου για αποφυγή του πόνου και αναζήτηση άνεσης και ευχαρίστησης, να δει όλες τις ιστορίες που δημιουργεί προκειμένου να πετύχει το σκοπό του.

Μοναστήρι Ζεν

Αυτή η συνεχής παρατήρηση κάθε τι που συμβαίνει μέσα και έξω απ' τον ασκούμενο είναι η κορυφαία μορφή πρακτικής στο ΖΕΝ. Συνεχής επίγνωση και προσοχή στο εδώ και το τώρα. Στο ΖΕΝ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προσωπική προσπάθεια - jiriki - σε αντιδιαστολή με την εναπόθεση των ελπίδων για την επίτευξη της πραγμάτωσης του Εαυτού σε κάποια άλλη Δύναμη - tariki. Ακόμη κι αυτός το Δάσκαλος δεν μπορεί να βοηθήσει τον μαθητή παρά μέχρι ένα ορισμένο σημείο, και αυτό το κάνει στις ιδιαίτερες συναντήσεις που έχει μαζί του. Οι συναντήσεις αυτές - dokusan ή daisan - γίνονται σε ένα ιδιαίτερο δωμάτιο και συνοδεύονται από ένα απλό σύντομο τυπικό. Σ' αυτή τη σύντομη και απόλυτα προσωπική συνομιλία ο Δάσκαλος μπορεί να ρωτήσει τον μαθητή για την πορεία της άσκησής του στο Ζαζέν, και ο μαθητής μπορεί να ρωτήσει ή να αναφέρει τις δυσκολίες ή τους προβληματισμούς του γι' αυτήν. Σ' αυτή την προσωπική σχέση ο Δάσκαλος θα υποδείξει στον μαθητή την ακριβή μορφή άσκησης στην οποία θα πρέπει να αφιερωθεί κατά τη διάρκεια του sesshin και ίσως και μετά απ' αυτό, στην καθημερινή του ζωή. Μπορεί να είναι η εργασία πάνω σε ένα κόαν - μια αινιγματική ιστορία, φράση ή ερώτημα -, στο μέτρημα ή την παρακολούθηση της αναπνοής, στην παρατήρηση και τον ονοματισμό των σκέψεων, ή ακόμη και στο απλό κάθισμα χωρίς κανένα συγκεκριμένο αντικείμενο προσοχής - shikantaza -, το "απλώς κάθομαι" και παρατηρώ οτιδήποτε εμφανίζεται στην οθόνη της επίγνωσής μου.

Έτσι, οι μέρες του sesshin κυλούν στην αρχή απελπιστικά αργά, φαίνονται ατέλειωτες με όλες εκείνες τις άπειρες ώρες πάνω στο zafu, κοιτάζοντας τον άσπρο τοίχο και βλέποντας στην ουσία τις πιο λεπτοφυείς κινήσεις του νου, ερχόμενοι για πρώτη φορά σε τόσο στενή επαφή με την αίσθηση αυτού του ίδιου σώματος, μέσα απ' το οποίο συναντάμε τον κόσμο κάθε στιγμή μα που συγχρόνως γνωρίζουμε τόσο λίγο. Οι συναντήσεις με τον Roshi - η μόνη ευκαιρία για να θυμηθούμε ότι έχουμε και λόγο προφορικό - και τα διαστήματα ανάπαυσης να μοιάζουν σαν την επιστροφή απ' την πρώτη γραμμή του μετώπου, για λίγη ξεκούραση μέχρι την επόμενη μάχη. Γιατί πρόκειται όντως για μάχη σώμα με σώμα με όλες τις ιδέες που έχουμε δημιουργήσει για το ποιοι είμαστε και τι κάνουμε σ' αυτή τη ζωή και σ' αυτόν τον κόσμο. Μια σειρά από σκληρές μάχες προκειμένου να μπορέσουμε να δούμε τον αληθινό μας Εαυτό, την Ουσία της ύπαρξής μας που δεν πεθαίνει ποτέ.

Πόσοι το πετυχαίνουν κατά τη διάρκεια του sesshin; Μόνο ο Roshi μπορεί να πει και φυσικά αυτοί που το έχουν πετύχει. Μένει όμως πάντοτε ανάμεσά τους και δεν μοιράζεται με τους άλλους συμμετέχοντες. Έτσι κι αλλιώς, ο καθένας βρίσκεται στο δικό του σημείο στην πορεία του προς την Πραγμάτωση και δεν τίθεται θέμα ανωτερότητας ή κατωτερότητας, περισσότερο ή λιγότερο εξελιγμένου. Ο Δρόμος δεν τελειώνει ποτέ, έστω κι αν νομίζουν κάποιοι ότι με την Πραγμάτωση του αληθινού Εαυτού έχουν φτάσει το τέρμα του Δρόμου. Υπάρχει μια ωραία ιστορία που μιλάει για κάποιον αναζητητή της Αλήθειας, ο οποίος παρ' ότι είχε ασκηθεί σκληρά για χρόνια δεν είχε πετύχει τον στόχο του. Μέσα στην απόγνωσή του αποφάσισε να ανέβει σ' ένα ψηλό βουνό και να μην κατέβει από εκεί αν δεν πετύχει τη φώτιση. Κατά την ανάβασή του στο βουνό είδε ξαφνικά κάποιον που κατηφόριζε κουβαλώντας ένα τσουβάλι στον ώμο. Αμέσως ένοιωσε διαισθητικά ότι αυτός ο άνθρωπος μπορούσε να τον βοηθήσει στο πρόβλημά του. Αφού τον πλησίασε και τον χαιρέτησε, του είπε: "Σε παρακαλώ, τι είναι η Φώτιση;" Στην ερώτηση αυτή ο άλλος οδοιπόρος απάντησε κατεβάζοντας με μια κίνηση του βαρύ τσουβάλι απ' τους ώμους. Ο αναζητητής χαμογέλασε ευχαριστημένος. "Σε ευχαριστώ πολύ, κατάλαβα", του είπε. "Αλλά σε παρακαλώ, πες μου τι υπάρχει μετά τη φώτιση;" Στην ερώτηση αυτή ο οδοιπόρος ξανάριξε το τσουβάλι του στους ώμους και συνέχισε την πορεία του.

Αυτή η απλή ιστορία δείχνει ότι ο Δρόμος δεν τελειώνει με μια εμπειρία Πραγμάτωσης, αλλά συνεχίζεται με την ενσωμάτωση αυτής της Πραγμάτωσης στην ολότητα της ύπαρξης και της ζωής μας, στην απλή και ελάχιστα εντυπωσιακή καθημερινότητά μας. Συνεχίζεται στην ενσωμάτωσή της στις σχέσεις μας, στη δουλειά μας, στη δράση μας μέσα στον κόσμο. Αν δεν γίνει αυτή η ενσωμάτωση στον κόσμο της καθημερινότητας, η αξία της είναι πολύ μικρή τελικά. Και αυτό είναι κάτι που θα τονίσει ένας αληθινός Δάσκαλος του ΖΕΝ. Πως η όποια εμπειρία υπήρξε κατά τη διάρκεια του sesshin, πρέπει να μεταφερθεί και να ενσωματωθεί στην υπόλοιπη ζωή του ασκούμενου, η οποία γι' αυτές τις λίγες ημέρες βρέθηκε σε "αναστολή".

Αυτό ακριβώς είναι το θέμα της τελευταίας ομιλίας του Roshi μέσα στο zendo, κατά τη διάρκεια της τελευταίας περιόδου καθιστού διαλογισμού - Ζαζέν. Η ατμόσφαιρα μέσα στο χώρο είναι πολύ διαφορετική απ' ότι ήταν την πρώτη ημέρα. Κάτι έχει αλλάξει σε όλους και αυτό κάνει τη διαφορά στον χώρο. Τα λόγια του Roshi ακούγονται μ' έναν ιδιαίτερο τρόπο απ' τους παρευρισκομένους. Δεν ακούγονται μόνο με τα αυτιά, δεν γίνονται κατανοητά μόνο απ' τον νου. Η ολότητα της ύπαρξης απλά "ακούει", και "κατανοεί" χωρίς προσπάθεια. "Βλέπει" μέσα απ' το άκουσμα των λόγων. Ακόμη και σ' αυτές τις στιγμές μια εμπειρία πραγμάτωσης μπορεί να συμβεί, και ίσως τελικά να είναι οι πιο κρίσιμες και βοηθητικές για κάτι τέτοιο. Οι ευχές του Roshi για καλή συνέχεια της άσκησης στην προσωπική ζωή των ασκουμένων και για καλή επόμενη συνάντηση, δημιουργούν ένα αίσθημα χαρμολύπης. Αυτή η μεγάλη οικογένεια τόσο άγνωστων και διαφορετικών ανθρώπων από τόσα διαφορετικά μέρη και φυλές, που έζησε αρμονικά τόσες πολλές ώρες αναζητώντας την θεραπεία του "βασικού" ανθρώπινου πόνου, κάτω από την γεμάτη ενδιαφέρον πατρική παρουσία και συνδρομή του Roshi, θα πρέπει τώρα να χωριστεί. Ο καθένας θα πάρει τον δρόμο για τη δική του καθημερινότητα, με τα δικά της προβλήματα, στεναχώριες και μικρές χαρές. Ο καθένας πρέπει να συνεχίσει τον δικό του Δρόμο που δεν τελειώνει ποτέ.

Το γεύμα που ακολουθεί - πάντα μέσα στο zendo και καθισμένοι στη στάση του διαλογισμού - δηλώνει τον πανηγυρικό του χαρακτήρα μέσα από μια επίδειξη υψηλής γιαπωνέζικης αισθητικής και γευστικής απόλαυσης. Το sesshin έχει τελειώσει! Άνθρωποι που για τόσες ημέρες και ώρες δεν είχαν ανταλλάξει ούτε μια λέξη μεταξύ τους, έχουν την ευκαιρία να βάλλουν σε λέξεις όλη την συμπάθεια και την συντροφικότητα που ένοιωσαν να γεννιέται μέσα τους για ανθρώπους που έβλεπαν για πρώτη ίσως φορά στη ζωή τους. Τα συναισθήματα είναι πολύ βαθιά και πάρα πολύ ωραία. Και επειδή στο ΖΕΝ υπάρχει όπως είπαμε μια συνεχής προσπάθεια να εναρμονιστούν όλες οι πλευρές τις ύπαρξής μας, δεν θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερος επίλογος από ένα μπάνιο μέσα στις παραδοσιακές γιαπωνέζικες μπανιέρες με το καυτό νερό. Σε αντίθεση με τη Δύση, η γιαπωνέζικη μπανιέρα δεν χρησιμοποιείται για το πλύσιμο του σώματος - το οποίο πλένεται με σαπούνι και ξεπλένεται πριν από την είσοδο στην μπανιέρα. Χρησιμοποιείται για χαλάρωση και φιλική κουβεντούλα με τους υπόλοιπους λουόμενους, αφού το "άθλημα" είναι ομαδικό. Άλλη μια μοναδική εμπειρία σ' αυτόν τον αληθινά μοναδικό χώρο.

Μοναστήρι Ζεν

Η ημέρα της αναχώρησης έχει ανάμικτα συναισθήματα. Κυρίως όμως έχει την καθαρότητα των ατέλειωτων ωρών Ζαζέν, η οποία θα μας συντροφέψει για μερικές ημέρες ακόμη μέσα στον κόσμο. Οι τελευταίες ματιές στους κόκκινους σφενδάμους, στην αυλή του μοναστηριού, στην εντυπωσιακή είσοδο, στις φιλικές μορφές των μοναχών, στα μήλα που μας έδωσε ο μάγειρας για το δρόμο. Κατηφορίζουμε τον δρόμο για τον σταθμό και κάποιοι μοναχοί μαζεύουν τα φύλλα γύρω από τον περίβολο του μοναστηριού. Πόσες φορές δεν το κάναμε παρέα! Τώρα μας αποχαιρετάνε φιλικά και συνεχίζουν το μάζεμα των φύλλων και εμείς τον δρόμο μας, αλλά στην πραγματικότητα όλοι μαζί συνεχίζουμε να βαδίζουμε τον Δρόμο. Γι' αυτόν τον Δρόμο - άλλοι για να τον βρουν και άλλοι για να μην τον χάσουν - χρειάζονται να γίνονται τα sesshin σε μέρη αληθινά και μοναδικά όπως είναι το μοναστήρι ΖΕΝ του Hosshinji.]]> Διαλογισμός Ζεν http://www.zengreece.com/index.php?itemid=16 Mon, 26 Sep 2005 18:53:08 +0300 Η άσκηση Ζαζέν http://www.zengreece.com/index.php?itemid=15 Ζαζέν είναι ο καθιστός διαλογισμός. Στα Γιαπωνέζικα, ζα σημαίνει καθιστός, και ζεν σημαίνει διαλογισμός. Στην πραγματικότητα, η έννοια του όρου «διαλογισμός» είναι αρκετά διαφορετική στις διάφορες παραδόσεις και σχολές. Χωρίς να θέλουμε να κάνουμε μια λεπτομερειακή ανάλυση του θέματος του διαλογισμού, θα αρκεστούμε σε μια βασική διάκριση ανάμεσα στον διαλογισμό συγκέντρωσης και τον διαλογισμό προσοχής.Στην πρώτη περίπτωση, όλη η προσπάθεια του ασκούμενου καταβάλλεται προκειμένου ο νους να συγκεντρωθεί σε ένα μόνο αντικείμενο, που μπορεί να είναι εικόνα, ήχος, λέξη ή οτιδήποτε άλλο. Κάθε σκέψη που παρεμβάλλεται, αλλά ακόμη και οτιδήποτε διαφορετικό από το αντικείμενο της συγκέντρωσης, θεωρείται παράγοντας διάσπασης και αντιμετωπίζεται ανάλογα. Δηλαδή, αγνοείται –πολλές φορές αποδιώχνεται με μια στάση εσωτερικής έντασης- και ο νους επιστρέφει στο αντικείμενο της συγκέντρωσης από το οποίο προσπαθεί να μην απομακρυνθεί καθόλου.

Ο διαλογισμός συγκέντρωσης όταν εφαρμοστεί με επιμονή και επιμονή, μπορεί να οδηγήσει στις λεγόμενες υπερβατικές καταστάσεις συνείδησης, σε υπερβατικές εμπειρίες. Στην πραγματικότητα, η αυξημένη συγκέντρωση του νου επιτρέπει την ενεργοποίηση του υπάρχοντος δυναμικού του, το οποίο στη συνηθισμένη κατάσταση του διασπασμένου νου δεν αποτελεί παρά μια κατάσταση εν δυνάμει. Όταν με την επιμελή άσκηση ο νους γίνει ένα πράγμα, όλες οι κρυμμένες του δυνάμεις ενεργοποιούνται. Έτσι, μπορούμε να δούμε να εκδηλώνεται η τηλεπάθεια, η διόραση, η διακοή κ.α.

Στη διδασκαλία του Βούδα, η οποία φτάνει σε εμάς μέσα από την παράδοση του ΖΕΝ –αλλά όχι μόνο- οι καταστάσεις που μπορεί να πετύχει κανείς μέσω του διαλογισμού συγκέντρωσης δεν μπορούν να του προσφέρουν ελευθερία από το πρόβλημα του πόνου. Αυτό συμβαίνει επειδή ο πόνος προέρχεται από την άγνοια, και όπως βεβαίωσε ο ίδιος ο ιστορικός Βούδας Σακυαμούνι μέσα από την προσωπική του εμπειρία, οι πλέον υψηλές εμπειρίες υπέρβασης δεν απομάκρυναν ουσιαστικά και μόνιμα την βασική άγνοια. Έτσι, κάθε φορά που επέστρεφε στην κανονική συνείδηση, ο πόνος –με τη μία ή την άλλη μορφή- ήταν εκεί. Ήταν μόνο μέσω του διαλογισμού προσοχής που κατάφερε τελικά ο ίδιος να αφυπνιστεί στην Αλήθεια, διαλύοντας μια για πάντα τα πυκνά σύννεφα της άγνοιας.

Στον διαλογισμό προσοχής ο νους παίρνει τη στάση του ερευνητή. Στην πραγματικότητα, –και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο της άσκησης- δεν είναι ο νους που παίρνει τη στάση του ερευνητή, αλλά μια άλλη κατάσταση μέσα μας η οποία δεν ανήκει στον νου, αλλά τον υπερβαίνει. Αναμφίβολα, η λεπτή αυτή διαφορά δεν μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτή από κάποιον που στερείται προσωπικής εμπειρίας μέσω άσκησης. Χρειάζεται, όμως, να τονιστεί κατ’ αρχάς η διαφορά για να βεβαιωθεί αργότερα μέσω της προσωπικής εμπειρίας.

Υπάρχει λοιπόν μέσα μας η δυνατότητα της καθαρής παρατήρησης κάθε φαινομένου αισθητού ή μη αισθητού. Μπορούμε να παρατηρήσουμε τα αντικείμενα των αισθήσεων, τα αισθήματα, τα συναισθήματα, τις σκέψεις. Με άλλα λόγια, ακόμη και ο νους μπορεί να γίνει αντικείμενο παρατήρησης, που σημαίνει ότι η διαδικασία της παρατήρησης δεν ανήκει στον νου. Όπως λένε σε κάποιες σχολές του Βουδισμού, ανήκει στην Ουσία του νου, ή στη λεγόμενη Βουδική φύση, δηλαδή στο αθάνατο πνευματικό στοιχείο μέσα μας.

Στο διαλογισμό προσοχής τα πάντα είναι αποδεκτά. Δεν υπάρχει τίποτα που πρέπει να απορριφθεί, τίποτα που να είναι περισσότερο σημαντικό από κάποιο άλλο. Όμως, παρ’ ότι κάτι τέτοιο ακούγεται πολύ άνετο και βολικό για να χαρακτηρίζει τα πλαίσια μιας πνευματικής άσκησης, η πράξη βεβαιώνει το αντίθετο. Δυστυχώς, οι παγιωμένες συνήθειες του νου δεν επιτρέπουν στην καθαρή προσοχή να παρακολουθήσει και να τιμήσει οτιδήποτε πέφτει στην αντίληψη της, με τον ίδιο τρόπο. Έχοντας μάθει να κλείνει ασφυκτικά το χέρι του όταν αισθάνεται φόβο ή επιθυμία –μέσα στα οποία καθορίζει το αίσθημα ασφάλειας ή ανασφάλειας του- εμπλέκεται σύντομα στις σκέψεις για το παρελθόν και το μέλλον. Εκεί η καθαρή παρατήρηση έχει χαθεί και τη θέση της έχει πάρει η γνωστή νοητικο-συναισθηματική δραστηριότητα, που μας χαρακτηρίζει στο συντριπτικό μέρος της καθημερινής μας ζωής.

Όπως πολύ ωραία λέει ο Uchiyama Roshi, η άσκηση του ζαζέν δεν είναι τίποτ’ άλλο από το συνεχές «άνοιγμα του χεριού του νου». Προσέχουμε, παρατηρούμε τι ο νους έχει πιάσει, και ανοίγουμε το χέρι του αφήνοντας το να φύγει, να περάσει.

Ας δούμε τώρα λίγο πιο αναλυτικά πώς γίνεται η όλη πρακτική. Στα Κινέζικα, ζα σημαίνει «δύο πρόσωπα που κάθονται μαζί μέσα στο σύμπαν». Δεν μπορούμε να καθίσουμε μόνοι μας, μέσα στον προσωπικό εγωιστικό μας χώρο. Πρέπει να ανοιχτούμε και να καθίσουμε μέσα στο σύμπαν, μαζί με όλες τις ζωντανές υπάρξεις. Αυτό το κάθισμα είναι το ζεν. Το σύμπαν, η γη, όλες οι υπάρξεις και όλες οι καταστάσεις κάθονται μαζί μας.

Εκείνο που αντιστοιχεί στη δική μας ευθύνη είναι να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε για να καθίσουμε μέσα στο σύμπαν μαζί με όλες τις ζωντανές υπάρξεις. Δεν πρέπει να περιμένουμε κάτι το ιδιαίτερο και το εξαιρετικό, κάτι περισσότερο απ’ αυτό το απλό γεγονός.

Κατά τη διάρκεια του Ζαζέν θα πρέπει να προσέξουμε τρία πράγματα:

• Την εναρμόνιση του σώματος
• Την εναρμόνιση του νου
• Την εναρμόνιση της αναπνοής

Πρώτα απ’ όλα θα πρέπει να κανονίσουμε τις εξωτερικές συνθήκες, το χώρο διαλογισμού. Το δωμάτιο δεν θα πρέπει να είναι ακατάστατο ή βρώμικο, ούτε πολύ φωτεινό, ούτε πολύ σκοτεινό, ούτε πολύ κρύο, ούτε πολύ ζεστό.

Για το Ζαζέν χρησιμοποιούμε συνήθως τα γιαπωνέζικα στρογγυλά μαξιλάρια, τα zafu, αλλά κάθε μαξιλάρι που μπορεί να στηρίξει τη λεκάνη μας σε μια όρθια στάση είναι κατάλληλο. Υπάρχουν επίσης τα ειδικά σκαμνάκια που βοηθούν στη σωστή στάση και στην πολύωρη πρακτική. Όμως, ακόμη και το κάθισμα σε καρέκλα μπορεί να εξυπηρετήσει το σκοπό μας, σε περίπτωση που οι άλλοι τρόποι δεν μπορούν να εφαρμοστούν. Στην πραγματικότητα, εκείνο που ενδιαφέρει είναι η σταθερή και ορθή στάση του σώματος, η οποία είναι αλήθεια ότι γίνεται καλύτερα όταν καθόμαστε πάνω σ’ ένα μαξιλάρι τοποθετημένο στο πάτωμα. Όμως, αυτό δεν πρέπει να είναι περιοριστικό.

Στο Ζαζέν, η στάση του σώματος είναι πολύ σημαντική. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι το μισό της όλης άσκησης, ή όπως λένε κάποιοι, ολόκληρη η άσκηση. Οι παραδοσιακοί τρόποι είναι δύο: ο ολόκληρος λωτός και ο μισός λωτός. Στον ολόκληρο λωτό, το αριστερό πόδι αναπαύεται πάνω στον δεξί μηρό, και το δεξί πόδι πάνω στον αριστερό μηρό. Το βάρος μοιράζεται σε τρία σημεία: τα δύο γόνατα που ακουμπούν πάνω στο zabuton (ένα μεγάλο τετράγωνο λεπτό μαξιλάρι που μπαίνει πάνω στο πάτωμα) και τη λεκάνη πάνω στο zafu (το στρογγυλό μαξιλάρι που μπαίνει πάνω στο zabuton). Στον μισό λωτό, το αριστερό πόδι αναπαύεται πάνω στο δεξί μηρό ενώ το δεξί πόδι βρίσκεται πάνω στο zabuton, ή ανάποδα.

Στη συνέχεια βάζουμε τα χέρια μας με τις παλάμες προς τα πάνω στα γόνατα μας, και κάνουμε μερικές κινήσεις δεξιά και αριστερά, όπως το εκκρεμές, καταλήγοντας στην κεντρική θέση του καθίσματος. Παίρνουμε μια βαθιά εισπνοή απ’ τη μύτη ενώ συγχρόνως τεντώνουμε τη σπονδυλική στήλη όσο γίνεται προς τα πίσω, σαν τόξο. Εκπνέουμε φέρνοντας το κεφάλι σε όρθια στάση με το σώμα, ενώ ταυτόχρονα τα χέρια παίρνουν τη θέση της «κοσμικής mudra». Στη θέση αυτή, το αριστερό χέρι αναπαύεται με την παλάμη προς τα επάνω, πάνω στη δεξιά παλάμη, ενώ οι αντίχειρες ακουμπούν μεταξύ τους στις άκρες, σχηματίζοντας μια έκλειψη, ούτε κύκλο ούτε τετράγωνο. Πρόκειται για μια απαλή επαφή χωρίς κανενός είδους πίεση. Ονομάζεται «κοσμική mudra» γιατί συμβολίζει ολόκληρο το σύμπαν, ή μάλλον, το κύριο χαρακτηριστικό του στο να ενώνει δύο υπάρξεις μεταξύ τους με ειρήνη και αρμονία.

Το σύμπαν πρέπει να είναι ένα μαζί μας, ένα με το κέντρο βάρους μας. Το κέντρο βάρος βρίσκεται πάντοτε στο κάτω μέρος της κοιλιάς. «Ακουμπάμε» το σύμπαν στο κέντρο βάρους μας και τοποθετούμε τα χέρια μας λίγα εκατοστά κάτω από τον αφαλό. Για όσους ασκούνται για πρώτη φορά στο ζαζέν, η όλη στάση μπορεί να είναι πολύ άβολη, όμως αυτό είναι κάτι που με τον καιρό ξεπερνιέται. Τεντώνουμε την πλάτη και τον λαιμό, τραβώντας ταυτόχρονα το πιγούνι ελαφρά προς τα μέσα, σαν να σπρώχνουμε το ταβάνι με το πίσω μέρος της κορυφής του κεφαλιού μας.

Αφήνουμε το βλέμμα μας να πέσει στο πάτωμα ή στον τοίχο προς τον οποίο είμαστε στραμμένοι, χωρίς να το εστιάζουμε σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο. Τα μάτια μας είναι μισόκλειστα. Αυτό το κάνουμε γιατί αν κλείσουμε τα μάτια μας αρχίζουμε να φανταζόμαστε και να εικονοποιούμε πράγματα, γεγονός που δημιουργεί πολλά προβλήματα στην πρακτική μας. Αν αντίθετα κρατήσουμε τα μάτια ορθάνοιχτα, ο νους διασπάται υπερβολικά. Αν κατά την αρχή της άσκησης μας στο ζαζέν δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε, μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια μας για λίγο, αλλά τα ανοίγουμε μόλις αισθανθούμε τον νου να γαληνεύει.

Στη συνέχεια κλείνουμε το στόμα αγγίζοντας με την άκρη της γλώσσας τον οροφή του στόματος, χωρίς πίεση. Αναπνέουμε απαλά και φυσικά από τη μύτη.

Έπειτα έρχεται η εναρμόνιση του νου. Ο νους είναι σχεδόν πάντα πολύ δραστήριος και ανήσυχος, σαν τη μαϊμού. Η εναρμόνιση του νου γίνεται όταν τον δένουμε στη φυσική κίνηση της αναπνοής. Όπου βρίσκεται η αναπνοή, εκεί πρέπει να βρίσκεται και ο νους. Όταν έχει φύγει κάπου αλλού, το παρατηρούμε και τον ξαναφέρνουμε στην παρακολούθηση της αναπνοής. Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιούμε το μέτρημα των εισπνοών και των εκπνοών, διατηρώντας ταυτόχρονα επαφή με τη ζωντανή αίσθηση της αναπνοής. Όσες φορές κι αν φύγει ο νους σε σκέψεις για το παρελθόν και το μέλλον, τον ξαναφέρνουμε πίσω στο παρόν της σωματικής αίσθησης της αναπνοής.

Όταν εναρμονίζουμε την αναπνοή και τον νου, δημιουργείται ένα δυνατό αίσθημα παρουσίας εδώ και τώρα. Ο εγκεφαλικός φλοιός λειτουργεί ομαλά, οι ορμόνες λειτουργούν καλά, η αναπνοή είναι καλή, ο νους γαληνεύει, και έχουμε μια αίσθηση μεγάλης ζωτικότητας.

Μέσα απ’ το Ζαζέν μπορούμε να είμαστε απόλυτα στο παρόν πέρα από τις αρέσκειες και τις απαρέσκειες μας. Ταυτόχρονα, βιώνουμε την αληθινή έννοια της ζωτικότητας. Όποια, όμως, κι αν είναι η ενέργεια που βιώνουμε, θα πρέπει να συνεχίσουμε να καθόμαστε, παρατηρώντας την, μένοντας μαζί της και αφήνοντας την να φύγει. Η πρακτική του ζαζέν είναι η πρακτική της τέλειας ισορροπίας ανάμεσα στο σώμα και τον νου, ανάμεσα σε μας και τον κόσμο ολόκληρο.

Όταν τελειώνουμε το Ζαζέν, βάζουμε τα χέρια μας στα γόνατα με τις παλάμες προς τα πάνω, και γέρνουμε λίγο προς αριστερά και λίγο προς τα δεξιά. Επαναλαμβάνουμε αυτή την κίνηση κάνοντας την κλίση όλο και πιο μεγάλη. Στη συνέχεια ξεδιπλώνουμε τα πόδια μας και σηκωνόμαστε όρθιοι αργά.

Μπορούμε να μεταφέρουμε την «ατμόσφαιρα» της πρακτικής του ζαζέν στην καθημερινή μας ζωή. Αυτό σημαίνει ότι μεταφέρουμε την γαλήνη και την ισορροπία στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με πρόσωπα και πράγματα. Με τον τρόπο αυτόν μπορούμε να βοηθούμε τους άλλους, χωρίς να χρησιμοποιούμε απαραίτητα λόγια. Είναι πολύ σημαντικό να βιώνουμε το αίσθημα της σιγουριάς και της σταθερότητας κάθε στιγμή. Χωρίς να το επιδιώκουμε γινόμαστε βοηθητικοί στους άλλους και στον εαυτό μας.

Απολαμβάνουμε τη σχέση με τον εαυτό μας. Τότε, όμως, είναι πιθανό να πάρει τη σκυτάλη το εγώ με σκέψεις του τύπου, «είμαι σπουδαίος»… Το σημείο αυτό θέλει προσοχή γιατί μπορεί να πέσουμε στην παγίδα από την οποία προσπαθούμε να βγούμε τόσο απεγνωσμένα με όλη την πρακτική του Ζαζέν. Στην πραγματικότητα, όλες οι θέσεις που παίρνει ο νους, θετικές ή αρνητικές, δεν είναι παρά αντικείμενα παρατήρησης. Με τον τρόπο αυτό καλλιεργείται η απόσταση-απόσπαση, και η εδραίωση της λειτουργίας της επίγνωσης σε όλες τις διαστάσεις της καθημερινής μας ζωής.

Υπάρχει επίσης η πιθανότητα να εγκλωβιστούμε σε κάποια θετικά αποτελέσματα της άσκησης του Ζαζέν. Γαλήνη, βαθιά ηρεμία, καθαρότητα του νου … μπορεί να προκύψουν κατά την άσκηση του Ζαζέν. Μολονότι χρήσιμα και ευχάριστα για τη συνηθισμένη κατάσταση ύπαρξης μας, δεν χρειάζεται η προσκόλληση και η συνειδητή επιδίωξη τους. Όταν είναι εκεί έχουμε επίγνωση της παρουσίας και του ενεργειακού δυναμικού τους. Όταν απουσιάζουν … απλά απουσιάζουν. Κάτι άλλο έχει πάρει τη θέση τους, και αυτό γίνεται αντικείμενο της προσοχής μας.

Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η πρακτική του Ζαζέν αξίζει γι’ αυτή την ίδια. Είναι επίσης γεγονός ότι η κατανόηση αυτή δεν είναι ό,τι πιο εύκολο για τον εγωκεντρικό νου, ο οποίος προσεγγίζει τα πάντα μέσα από το πρίσμα του κέρδους και της απώλειας. Είναι μέσω της συνεχούς και συνεπούς πρακτικής που συνειδητοποιείται η ουσία και η ομορφιά της. Ο νους δεν αρκεί γι’ αυτό, χρειάζεται και το σώμα, η ολότητα της ύπαρξης.

Οτιδήποτε βιώνουμε κατά τη διάρκεια του Ζαζέν το αφήνουμε να περάσει, να φύγει. Συνεχίζουμε απλά την πρακτική μας για την ομορφιά του να μένουμε στο παρόν με ό,τι αυτό μας τροφοδοτεί κάθε στιγμή. Με τη στάση αυτή αφηνόμαστε στη ροή, δεν προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μικρές λιμνούλες με νερό που λιμνάζει. Η δύναμη της ροής είναι η μεγάλη στήριξη της προσπάθειας μας, κι έστω κι αν δεν την βλέπουμε, είναι πάντα εκεί όταν εναρμονιζόμαστε μαζί της. Είναι η πνευματική προστασία και ασφάλεια μας.

Η άσκηση του Ζαζέν είναι η καρδιά της καθαρής πνευματικότητας. Είναι πολύ πρωταρχική, πέρα και πριν από όλες τις θρησκείες, παραδόσεις και φιλοσοφικά συστήματα. Αν ζούμε τη ζωή μας σε επαφή με αυτή την καρδιά, όλα παίρνουν τη θέση τους, και εμείς βρίσκουμε τη θέση μας μέσα στον κόσμο. Από τη θέση αυτή μοιραζόμαστε όλες μας τις ενέργειες με όλες τις ζωντανές υπάρξεις, χωρίς διάκριση σε φίλους και εχθρούς. Η κεντρική θέση που ερχόμαστε στην πρακτική του Ζαζέν, είναι η θέση όπου όλες οι εναντιότητες εγκαταλείπονται και όλες οι αντιθέσεις εναρμονίζονται. Είναι η επιστροφή στον Εαυτό.]]> Διαλογισμός Ζεν http://www.zengreece.com/index.php?itemid=15 Mon, 26 Sep 2005 18:51:17 +0300 Μορφές του ΖΕΝ http://www.zengreece.com/index.php?itemid=14
Κύριο χαρακτηριστικό του ΖΕΝ έγινε η απόρριψη της γνώσης από βιβλία και η αναζήτηση της προσωπικής εμπειρίας. Κύριος ισχυρισμός του ότι η μεταβίβαση της αληθινής γνώσης γίνεται "εκτός των γραφών", και κατά συνέπεια δεν έχουν καμιά βαρύτητα "τα λόγια και οι λέξεις." Αυτό που έχει σημασία είναι η ίδια η Φώτιση, η οποία μεταβιβάζεται από τον δάσκαλο στον μαθητή, από καρδιά σε καρδιά. Αυτή η μεταβίβαση συνιστά την αληθινή και αναλλοίωτη παράδοση του ΖΕΝ, και χρησιμοποιεί ως κύριο μέσο πραγμάτωσής της την μέθοδο του διαλογισμού. Εδώ, το ΖΕΝ συναντά τον εαυτό του και επιβεβαιώνει την ονομασία του: κυρίως και προπαντός είναι η Σχολή του διαλογισμού, μέσω του οποίου οδηγεί τους οπαδούς της στην επίτευξη του Βουδιστικού στόχου της Φώτισης.

Όμως, δεν συμβαίνει το ίδιο σε όλες τις μορφές ΖΕΝ. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις στην πράξη του διαλογισμού καθαυτή, με αποτέλεσμα να μιλάμε για πέντε είδη ΖΕΝ.

Η πρώτη μορφή ΖΕΝ λέγεται bompu, ή "συνηθισμένο" ΖΕΝ, ή το ΖΕΝ του "συνηθισμένου ανθρώπου της καθημερινής ζωής." Το bompu ΖΕΝ δεν περιλαμβάνει φιλοσοφικά ή θρησκευτικά στοιχεία και είναι για όλους. Ασκείται με στόχο την καλύτερη φυσική και ψυχολογική υγεία, καθώς και την καλύτερη γνώση του εαυτού. Δεν έχει αρνητικές παρενέργειες και έτσι μπορεί να ασκηθεί απ' τον καθένα, άσχετα από τα θρησκευτικά πιστεύω του. Κύριος στόχος του είναι η ψυχο-σωματική εναρμόνιση, η ενδυνάμωση της επιγνωσης στην καθημερινότητα και η εμβάθυνση στο μυστήριο του εαυτού.

Η δεύτερη μορφή ΖΕΝ λέγεται gedo και είναι το ΖΕΝ εκείνο που έχει ως φιλοσοφικό ή θρησκευτικό πλαίσιο μια μη-Βουδιστική διδασκαλία. Μπορεί να ασκείται με στόχο την ανάπτυξη υπερφυσικών δυνάμεων, όπως η διόραση κ.α., ή για την μεταθανάτια κατάληξη σε κάποιον από τους ουρανούς.

Η τρίτη μορφή ΖΕΝ λέγεται shojo, το οποίο σημαίνει "Μικρό Όχημα," και αναφέρεται στον Βουδισμό του Νότου (Χιναγιάνα). Πρόκειται για Βουδιστικό ΖΕΝ, αλλά που ακόμη περιορίζεται στο ενδιαφέρον για την προσωπική σωτηρία και απελευθέρωση, γεγονός που το καθιστά περιοριστικό και ατελές.

Η τέταρτη μορφή λέγεται daijo ΖΕΝ, το οποίο σημαίνει "Μεγάλο Όχημα," και αναφέρεται στον Βουδισμό του Βορρά (Μαχαγιάνα). Εδώ είμαστε πλέον στο αληθινά Βουδιστικό ΖΕΝ, έτσι όπως αυτό αναπτύχθηκε στην Κίνα και αργότερα στην Κορέα και στην Ιαπωνία. Το πλαίσιο είναι αυστηρά Βουδιστικό κυριαρχούμενο από το ιδεώδες του Μποντισάτβα, που είναι και το κύριο χαρακτηριστικό του Μαχαγιάνα Βουδισμού. Η αναζήτηση της Φώτισης δεν γίνεται αποκλειστικά για την προσωπική σωτηρία όπως γίνεται στο Χιναγιάνα, αλλά για την βοήθεια και απελευθέρωση όλων των υπάρξεων.

Αυτή η μορφή ΖΕΝ είναι χαρακτηριστική της Σχολής Rinzai, στην οποία δίνεται ιδιαίτερη έμφαση και σημασία στο να μπορέσει ο ασκούμενος να "δει" την αληθινή του φύση όσο το δυνατόν συντομότερα. Κατά συνέπεια, περιλαμβάνει αρκετή ένταση και πίεση κατά την εξάσκηση, χρησιμοποιώντας ως αποτελεσματικό μέσο την χρήση των κόαν. Τα κόαν είναι φράσεις ή ιστορίες που δεν είναι εύκολο να κατανοηθούν λογικά και έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τον ασκούμενο να φτάσει στα όρια του νου του. Μετά από το σημείο αυτό δεν χρειάζεται παρά ένα βήμα για να βουτήξει στον ωκεανό της διαισθητικής αντίληψης της ενότητας των πάντων.

Η πέμπτη μορφή ΖΕΝ λέγεται saijojo, το οποίο σημαίνει "το ύψιστο όχημα," η κορύφωση του Βουδιστικού ΖΕΝ. Αυτό είναι το ΖΕΝ στο οποίο λέγεται ότι ασκήθηκαν όλοι οι Βούδες και μεγάλοι δάσκαλοι του παρελθόντος. Είναι το ΖΕΝ που ασκούν στο Soto ΖΕΝ με κύρια πρακτική το shikantaza, το οποίο σημαίνει "απλά κάθομαι."

Στο saijojo ΖΕΝ, εξάσκηση και στόχος ταυτίζονται. Η άσκηση του διαλογισμού παύει να είναι ένα μέσο προς την επίτευξη του επιθυμητού στόχου και γίνεται η πραγμάτωση αυτού του ίδιου του στόχου. Οι λεπτομέρειες αυτής καθαυτής της πρακτικής του διαλογισμού, παρ' ότι πολύ απλές, φανερώνουν και το μέγεθος της δυσκολίας του. Πολύ εύκολα μπορεί να νομίσει κανείς ότι ασκείται σε shikantaza, ενώ δεν κάνει τίποτ' άλλο απ' το να συνεχίζει την ονειροπόλησή του καθισμένος σε στάση διαλογισμού.

Στην πραγματικότητα, οι δύο Σχολές του ΖΕΝ χρησιμοποιούν και τις δύο μεθόδους, αλλά με διαφορετική έμφαση. Στη Σχολή Rinzai δίνεται έμφαση στην μέθοδο κόαν ενώ στη Σχολή Soto η έμφαση δίνεται στην ήσυχη ενατένιση. Οι δύο προσεγγίσεις αλληλοσυμπληρώνονται και βοηθούν τον ασκούμενο όχι μόνο να "δει" την αληθινή του φύση, αλλά και να "ενσωματώσει" αυτή την "όραση" στην ολότητα της ύπαρξης του μέσα στην καθημερινή του ζωή.

Αυτή τη συνθετική προσέγγιση εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο μια τρίτη Σχολή του ΖΕΝ, η οποία δημιουργήθηκε από τον δάσκαλο του ΖΕΝ Sogaku Harada (1870-1961) και αναπτύχθηκε ευρέως από τον διάδοχό του Hakuun Yasutani Roshi (1885-1973) στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Το όνομα της είναι Sannbo Kyodan και περιλαμβάνει ό,τι καλύτερο υπάρχει στο Rinzai και Soto ΖΕΝ. Το εντυπωσιακό με αυτή τη Σχολή είναι ότι δεν περιορίζεται σε Βουδιστές που ενδιαφέρονται για την πρακτική της, αλλά είναι ανοικτή σε κάθε άνθρωπο καλής θέλησης. Αυτό είχε ως συνέπεια να ασκηθούν στα πλαίσια της πολλοί Χριστιανοί Καθολικοί ιερείς και μοναχές, οι οποίοι βρέθηκαν στην Ιαπωνία ως μέλη ιεραποστολών κατά τις δεκαετίες ΄60 και ΄70. Σε πολλούς απ' αυτούς δόθηκε το δικαίωμα να διδάξουν τις μεθόδους της Σχολής, καταλήγοντας στο πολύ εντυπωσιακό αποτέλεσμα να έχουμε Χριστιανούς δασκάλους του ΖΕΝ! Πολλοί απ' αυτούς διδάσκουν σήμερα ΖΕΝ σε χώρες τις Δυτικής Ευρώπης. ]]> Θεωρία και Πρακτική http://www.zengreece.com/index.php?itemid=14 Mon, 26 Sep 2005 18:50:19 +0300